تاثیرات متقابل نظام بین الملل و بیداری اسلامی
پرداختن به مبحث موج بیداری اسلامی و شکل گیری خاورمیانه اسلامی به تبع آن
تاثیرات بین المللی و واکنش های آن اگر چه مجالی مفصل میطلبد اما در نگاهی
کلی به دگر گونی های نظام بین الملل و انقلاب های جهان فرای از مسائل داخلی
و ملی در سطح کلان نتایج واضح و متقن در پیش رو متبادر میسازد سیر تاریخ
نشان میدهد که انقلاب ها و نظام بین الملل دارای رابطه ای دو جانبه هستند
از یک سو نظام بین الملل میتواند عامل شتابزای انقلاب باشد و از سوی دیگر
سدی در مقابل آن شق دیگر این رایطه نیز تاثیری است که انقلاب ها بر نظام
بین الملل دارند وتغییراتی که بر ساختار ان روا میدارند و توازن قدرت در
سطح بین الملل را دگرگون میسازند.
در خصوص تاثیر نظام بین المللی بر
انقلاب در صورتی که نظام قدرت در سطح بین الملل نیرومند و جا افتاده باشد
انقلابها به ویژه در درون دولتهای نه چندان عمده کمتر میتوانند تغییری درآن
ایجاد کنند جدای بر این ممکن است نظام قدرت بین المللی واکنش های
نامساعدی نسبت به انقلاب خاصی نشان دهد چنانکه در مورد ائتلاف دولتهای غربی
بر ضد انقلاب روسیه و یا ائتلاف دولتهای محافظه کار اروپایی بر ضد
اقداماتی که ناپلئون بناپارت به نام انقلاب فرانسه انجام میداد مشاهده شده
است همچنین شکل نظام بین المللی بر میزان تاثیر و تاثر انقلاب و نظام بین
المللی تاثیر میگذارد به عنوان مثال در نظام موازنه قوا انقلاب میتواند
تهدید عمده ای نسبت به ثبات آن به شمار رود.
به عنوان نمونه ای از تاثیر انقلاب بر نظام بین المللی موازنه قدرتها باید از تاثیرات انقلاب فرانسه به نظام موازنه قدرتی یاد کرد که از زمان انعقاد پیمان وستفالی (1648) در اروپا استقرار یافته بود ویژگی بارز آن دوران فقدان قدرت و دولت فائق در بین دولتها و شباهت آشکار میان نظام های سیاسی و اقتصادی در اروپا بود اعضای اصلی نظام موازنه قدرت پیش از انقلاب ، فرانسه اتریش انگلیس روسیه و پروس بودند
دوران انقلاب فرانسه و جنگهای ناپلئون این نظم را به هم ریخت .
در این دوران اهداف سیاست خارجی دولت انقلابی با تداوم نظام سنتی موازنه قوا ناسازگار شد انقلاب فرانسه با تحریک احساسات ناسیونالیستی وآزادی خواهی خطری جدی برای ثبات نظام مزبور ایجاد کرد و به تدریج روند مداخله در امور کشورهای دیگر که بر طبق اصول نظام موازنه قدرت مطلوب نبود رواج یافت؛ لذا تاثیر میراث ناسیونالیستی انقلاب فرانسه بر وحدت ایتالیا، آلمان و رهایی ملتها در امپراطوری اتریش و عثمانی و روسیه را نباید ناچیز شمرد.
بعد از انقلاب فرانسه نقش نظام بین الملل در تعیین سرنوشت انقلاب ها به صورت آشکاری افزایش یافت در سال 1815 پس از شکست ناپلئون ،تزار روسیه امپراطور اتریش و پادشاه پروس سندی را امضا کردند که مبنای (اتحاد مقدس) را تشکیل میداد هدف این اتحاد جلوگیری از وقوع انقلاب و جنبش های ملی و به طور کلی بازگرداندن شرایط اروپابه اوضاع پیش از انقلاب فرانسه بود بنابراین دورانی از خودکامگی و ارتجاع آغاز شد
اگر چه در برخی کشورهانظیر ایتالیا ،اسپانیا انقلاب ها و جنبش های ملی شکل گرفت اما توسط همان اتحاد سرکوب شد سرانجام با وقوع انقلابهای 1848 در سرار اروپا سلطه اتحاد مقدس از هم پاشید
تحول سرمایه داری لیبرال غربی به سرمایه داری دولت رفاهی پس از جنگ جهانی دوم و نیرومند شدن گرایشها و سازمانهای سیاسی رادیکال در کشورهای غربی تا اندازه زیادی متاثر از انقلاب روسیه بود بی شک پیدایش نظام دو قطبی در سطح بین الملل به ویژه پس از جنگ جهانی دوم را نمیتوان با پیروزی انقلاب در روسیه بی ارتباط دانست.
ارتباط میان نظام بین الملل و انقلاب در قرن بیستم به خصوص در کشورهای تحت سلطه و توسعه نیافته ابعاد جدیدی پیدا کرده است ازسویی با توجه به استقرار نظام دو قطبی پس از جنگ جهانی دوم، انقلابهای پیرامونی در مواردی به انتقال وابستگی از یک قطب به قطب دیگر انجامید
کوبا با آنکه از آغاز قرن بیستم رسما استقلال یافت لیکن عملا تحت سلطه اقتصادی و سیاسی ایالات متحده آمریکا قرار داشت نفوذ زمین داران وآمریکائیان دو ویژگی عمده کوبای قبل از انقلاب بود
36 درصد اراضی کشاورزی در تصرف 800 زمین دار بزرگ بود و حدود 60 درصد از صادرات کوبا به امریکا میرفت دولت انقلابی برنامه هایی را در پیش گرفت در همین حال کاهش روابط تجاری با کشورهای سرمایه داری موجب جیره بندی کالاهای اساسی شد و دولت انقلابی درواکنش به این وضع قراردادی برای فروش شکر با شوروی بست و در نتیجه بار دیگر به تولید شکر در سطح وسیع پرداخت ؛ مداخلات و سیاست محاصره اقتصادی کوبا از جانب امریکا موجب وابستگی فزاینده آن کشور از لحاظ تجاری و سیاسی به اتحاد شوروی گردید؛بر همین اساس کسب استقلال و ایجاد زیر بنای نیرومند اقتصادی فرایند پیچیده ای است که نیازمند موئلفه های فراوانی است.
حرکت انقلابی در ایران را میتوان نمونه ای از فائق امدن بر همین فرآیند پیچیده دانست انقلاب در ایران توسط رهبری بلامنازعش با طرحی برگرفته از اسلام و رفراندمی با اکثریت قاطع ارای مردمی آن هم بدون داشتن حزب سازمان یافته سیاسی یا داشتن یک تشکیلات اجتماعی خاص توانست بر رژیم منسجم و مسلح با وابستگی و حمایت ابر قدرت جهانی پیروز گردد؛درروز اول سال 1978 رئیس جمهور امریکا کارتر در دیدار خود از تهران از ایران به عنوان جزیره ثبات در یکی از متلاطم ترین مناطق جهان یاد میکند اما همین با ثبات ترین جزیره منطقه در طول یک سال پرماجراترین طوفان ها را به خود میبیند
ایران اسلامی با انسجام و استحکام با مشکلات پیش روی داخلی و خارجی رو به رو شد و توانست با داشته های مادی و معنوی نظیر رهبری مدبرانه،حضور ملت، دیپلماسی پویا و اداره عملیات اقتصادی همانند" نفت" نظام جهانی را علی الخصوص با سیاست نه شرقی نه غربی تحت تاثیر قرار دهدو خود نیز با ارائه مدل به دیگر کشورها دست به تکثیر انقلاب اسلامی بزند اگر چه اصل تعین سرنوشت توسط ملتها و صدور انقلاب بعلاوه ی ام القرا بودن ایران اسلامی خوشایند نظام جهانی موجود نبود و برنامه های پیشگیرانه و براندازانه برای سرکوب اجرا شد اما مطلوب ملتها علی الخصوص در خاورمیانه که قرار بود صلح امریکایی در آن برقرار باشد واقع شد و پس از گذشت سه دهه نتایج و پیامدهای این انقلاب در عرصه جهانی و نظم بین المللی به طور کاملا محسوس و فعال پدیدار گشت اگر چه به گفته مقام معظم رهبری آیت الله خامنه ای انتظار میرفت در برخی کشورها پیش از این انقلاب اسلامی به وقوع به پیوندد اما به هر حال موج بیداری یا همان بهار عربی امتدادی بر سراغاز فصل جدید نظام بین الملل شده است نظامی که پس از فروپاشی شوروی تک قطبی بودن و در راس هرم بودن ایالات متحده امریکا را تجربه کرد اگرچه سلسله مراتب قدرت بین المللی هم با یک جانبه گرایی وابستگی افزون کشورهای پیرامون را خواستار بودند اما اراده اهنین ملتها و نفحات نظام جمهوری اسلامی ایران نگذاشت فشارهای قدرت های بزرگ ایستاری در مسیر حرکت نظم جدید پدید آورد و منطقه خاورمیانه با تمام ذخائر عظیم استراتژیک و ژئو استراتژیک صحنه بیداری اسلامی با شاخص بارز مبارزه با ایالات متحده و آمریکا ستیزی گردیده است
از طرفی این تحرک احیا و اتحاد اسلامی را به همراه داشت واضح است که این وضعیت بیش از پیش درکنار مشکلات دیگر ابر قدرتهای بین الملل نظیر بحران مالی ،پازلی را تکمیل میکند که نظام کهنه بین الملل را به چالش کشیده و نظام جهانی مبتنی بر اراده ملتها و عدالت رابه منصه ظهور برساند
به عنوان نمونه ای از تاثیر انقلاب بر نظام بین المللی موازنه قدرتها باید از تاثیرات انقلاب فرانسه به نظام موازنه قدرتی یاد کرد که از زمان انعقاد پیمان وستفالی (1648) در اروپا استقرار یافته بود ویژگی بارز آن دوران فقدان قدرت و دولت فائق در بین دولتها و شباهت آشکار میان نظام های سیاسی و اقتصادی در اروپا بود اعضای اصلی نظام موازنه قدرت پیش از انقلاب ، فرانسه اتریش انگلیس روسیه و پروس بودند
دوران انقلاب فرانسه و جنگهای ناپلئون این نظم را به هم ریخت .
در این دوران اهداف سیاست خارجی دولت انقلابی با تداوم نظام سنتی موازنه قوا ناسازگار شد انقلاب فرانسه با تحریک احساسات ناسیونالیستی وآزادی خواهی خطری جدی برای ثبات نظام مزبور ایجاد کرد و به تدریج روند مداخله در امور کشورهای دیگر که بر طبق اصول نظام موازنه قدرت مطلوب نبود رواج یافت؛ لذا تاثیر میراث ناسیونالیستی انقلاب فرانسه بر وحدت ایتالیا، آلمان و رهایی ملتها در امپراطوری اتریش و عثمانی و روسیه را نباید ناچیز شمرد.
بعد از انقلاب فرانسه نقش نظام بین الملل در تعیین سرنوشت انقلاب ها به صورت آشکاری افزایش یافت در سال 1815 پس از شکست ناپلئون ،تزار روسیه امپراطور اتریش و پادشاه پروس سندی را امضا کردند که مبنای (اتحاد مقدس) را تشکیل میداد هدف این اتحاد جلوگیری از وقوع انقلاب و جنبش های ملی و به طور کلی بازگرداندن شرایط اروپابه اوضاع پیش از انقلاب فرانسه بود بنابراین دورانی از خودکامگی و ارتجاع آغاز شد
اگر چه در برخی کشورهانظیر ایتالیا ،اسپانیا انقلاب ها و جنبش های ملی شکل گرفت اما توسط همان اتحاد سرکوب شد سرانجام با وقوع انقلابهای 1848 در سرار اروپا سلطه اتحاد مقدس از هم پاشید
تحول سرمایه داری لیبرال غربی به سرمایه داری دولت رفاهی پس از جنگ جهانی دوم و نیرومند شدن گرایشها و سازمانهای سیاسی رادیکال در کشورهای غربی تا اندازه زیادی متاثر از انقلاب روسیه بود بی شک پیدایش نظام دو قطبی در سطح بین الملل به ویژه پس از جنگ جهانی دوم را نمیتوان با پیروزی انقلاب در روسیه بی ارتباط دانست.
ارتباط میان نظام بین الملل و انقلاب در قرن بیستم به خصوص در کشورهای تحت سلطه و توسعه نیافته ابعاد جدیدی پیدا کرده است ازسویی با توجه به استقرار نظام دو قطبی پس از جنگ جهانی دوم، انقلابهای پیرامونی در مواردی به انتقال وابستگی از یک قطب به قطب دیگر انجامید
کوبا با آنکه از آغاز قرن بیستم رسما استقلال یافت لیکن عملا تحت سلطه اقتصادی و سیاسی ایالات متحده آمریکا قرار داشت نفوذ زمین داران وآمریکائیان دو ویژگی عمده کوبای قبل از انقلاب بود
36 درصد اراضی کشاورزی در تصرف 800 زمین دار بزرگ بود و حدود 60 درصد از صادرات کوبا به امریکا میرفت دولت انقلابی برنامه هایی را در پیش گرفت در همین حال کاهش روابط تجاری با کشورهای سرمایه داری موجب جیره بندی کالاهای اساسی شد و دولت انقلابی درواکنش به این وضع قراردادی برای فروش شکر با شوروی بست و در نتیجه بار دیگر به تولید شکر در سطح وسیع پرداخت ؛ مداخلات و سیاست محاصره اقتصادی کوبا از جانب امریکا موجب وابستگی فزاینده آن کشور از لحاظ تجاری و سیاسی به اتحاد شوروی گردید؛بر همین اساس کسب استقلال و ایجاد زیر بنای نیرومند اقتصادی فرایند پیچیده ای است که نیازمند موئلفه های فراوانی است.
حرکت انقلابی در ایران را میتوان نمونه ای از فائق امدن بر همین فرآیند پیچیده دانست انقلاب در ایران توسط رهبری بلامنازعش با طرحی برگرفته از اسلام و رفراندمی با اکثریت قاطع ارای مردمی آن هم بدون داشتن حزب سازمان یافته سیاسی یا داشتن یک تشکیلات اجتماعی خاص توانست بر رژیم منسجم و مسلح با وابستگی و حمایت ابر قدرت جهانی پیروز گردد؛درروز اول سال 1978 رئیس جمهور امریکا کارتر در دیدار خود از تهران از ایران به عنوان جزیره ثبات در یکی از متلاطم ترین مناطق جهان یاد میکند اما همین با ثبات ترین جزیره منطقه در طول یک سال پرماجراترین طوفان ها را به خود میبیند
ایران اسلامی با انسجام و استحکام با مشکلات پیش روی داخلی و خارجی رو به رو شد و توانست با داشته های مادی و معنوی نظیر رهبری مدبرانه،حضور ملت، دیپلماسی پویا و اداره عملیات اقتصادی همانند" نفت" نظام جهانی را علی الخصوص با سیاست نه شرقی نه غربی تحت تاثیر قرار دهدو خود نیز با ارائه مدل به دیگر کشورها دست به تکثیر انقلاب اسلامی بزند اگر چه اصل تعین سرنوشت توسط ملتها و صدور انقلاب بعلاوه ی ام القرا بودن ایران اسلامی خوشایند نظام جهانی موجود نبود و برنامه های پیشگیرانه و براندازانه برای سرکوب اجرا شد اما مطلوب ملتها علی الخصوص در خاورمیانه که قرار بود صلح امریکایی در آن برقرار باشد واقع شد و پس از گذشت سه دهه نتایج و پیامدهای این انقلاب در عرصه جهانی و نظم بین المللی به طور کاملا محسوس و فعال پدیدار گشت اگر چه به گفته مقام معظم رهبری آیت الله خامنه ای انتظار میرفت در برخی کشورها پیش از این انقلاب اسلامی به وقوع به پیوندد اما به هر حال موج بیداری یا همان بهار عربی امتدادی بر سراغاز فصل جدید نظام بین الملل شده است نظامی که پس از فروپاشی شوروی تک قطبی بودن و در راس هرم بودن ایالات متحده امریکا را تجربه کرد اگرچه سلسله مراتب قدرت بین المللی هم با یک جانبه گرایی وابستگی افزون کشورهای پیرامون را خواستار بودند اما اراده اهنین ملتها و نفحات نظام جمهوری اسلامی ایران نگذاشت فشارهای قدرت های بزرگ ایستاری در مسیر حرکت نظم جدید پدید آورد و منطقه خاورمیانه با تمام ذخائر عظیم استراتژیک و ژئو استراتژیک صحنه بیداری اسلامی با شاخص بارز مبارزه با ایالات متحده و آمریکا ستیزی گردیده است
از طرفی این تحرک احیا و اتحاد اسلامی را به همراه داشت واضح است که این وضعیت بیش از پیش درکنار مشکلات دیگر ابر قدرتهای بین الملل نظیر بحران مالی ،پازلی را تکمیل میکند که نظام کهنه بین الملل را به چالش کشیده و نظام جهانی مبتنی بر اراده ملتها و عدالت رابه منصه ظهور برساند
+ نوشته شده در ۱۳۹۰/۰۶/۲۹ ساعت توسط یاسرظریفی
|
وب نوشته های یاسر ظریفی